Kripto Paralar

Bugün sosyal medya hatırlattı; sekiz yıl önceki bir paylaşımımda uzay yolu filminden bir alıntı yazmışım, “24. Yüzyılda artık paranın yok olacağı”na dair. Sanırım 24. yüzyılı beklemeden çok yakında paranın fiziki olarak ortadan kalkacağı aşikâr!

 Kullandığımız debit veya kredi kartları da buna bir örnek. Kredi kartlarımız nakit ihtiyacımızı fiziki para yerine karşılayan bir araç. Şimdi cüzdanımızı açıp baksak içerisinde ne kadar nakit buluruz? Güvenlik nedeniyle yıllardır nakit taşımaktan vazgeçmiş durumdayız. 2003 yılında adaya geri döndüğümde ve bankada kredi kartı hedeflerimi tutturabilmek için pazarlarken en büyük zorluğu kendi ailemde yaşamıştım. Büyüklerimden hep “cebimde param varsa ve olduğu kadarını harcarım” cümlesini duydum.

 Hatta Hollanda’da yaşadığım dönemde özellikle marketlerde nakit para yerine debit kart koşulu vardı. Bu yolla gün sonunda yazar kasa ile fiziki paranın uyuşması da sorun olmazdı! Avrupa ülkelerinin birçoğunda günümüzde kartlar da ortadan kalkmış, cep telefonlarına yüklenen aplikasyonlar ile ödeme yapmak kolaylaştırılmıştır. Son günlerde reklamlarda da cep telefonu ile kullanılan POS cihazlarını da görmek mümkün. Kredi kartlarının avantaj ve dezavantajlarına da bir sonraki yazımızda yer verelim.

 Dünyada ilk popüler olan ve adını “Bitcoin” ile duyduğumuz kripto paraların ne olduğunu bu yazımızda kısaca özetleyelim. Kripto paraları anlamak için öncelikle “Kriptoloji”nin ne olduğuna bir bakalım. Kriptoloji bir şifreleme bilimidir. Verilerin (yazı, rakam veya herhangi bir mesaj ile) belirli bir sisteme göre şifrelenmesi, güvenli bir ortam aracılığıyla alıcıya gönderilmesi ve bu şifreleme sisteminin çözülmesi ile verilerin ortaya çıkması süreci olarak da açıklayabiliriz.

 Kripto para nedir?

Kripto para, güvenlik açısından kriptoloji bilimini kullanan, dijital ve sanal bir para birimidir ve matematik temelli şifrelenmişlerdir. Banka kartlarımız, sanal kartlarımız veya sanal ortamda yaptığımız her işlemde yıllardır bu paraları kullanıyorduk aslında. Bankaların kasalarından fiziksel olarak paralar çıkmadan, sanal olarak paraları harcıyorduk ve bir bakıma bu paralar da kripto paralardı çünkü sadece sistemlerde rakamsal değişiklikler meydana geliyordu. Yeni nesil kripto paralar da temelde bu mantıkla çalışıyor diyebiliriz. Dünyadaki diğer para birimlerine nazaran bu kadar çok ilgi görmesinin ve sevilmesinin en temel nedeni ise organik bir yapıda olması. Yani herhangi bir hükümet veya merkezi otorite tarafından yönetilemiyor, henüz. Bu da, bu para biriminin daha güvenli olarak anılmasını sağlıyor.

 Bitcoin’in kurucusu olarak tüm kaynaklar "Satoshi Nakamoto" ismini işaret ediyor fakat işin ilginç yanı bu ismin kimi veya neyi temsil ettiği bilinmiyor. Yani kripto para birimlerinin atası diyebileceğimiz (toplum tarafından ilk ve en çok benimsenen kriptolu para birimi Bitcoin olduğu için) Bitcoin Sahoshi Nakamoto takma ismini kullanan bir kişi veya grup tarafından geliştirilen, açık kaynak kodlu bir yazılım. Birçok söylenti dolaşıyor olsa da şu anda net olarak bu ismin karşılığının kim veya kimler olduğu bilinmemekte. 

 Her kripto para biriminin belirli bir üretim sınırı vardır. Bitcoini örnek alacak olursak ilk yayınlanan protokollerinde sadece “21 milyon bitcoin bulunabilir” maddesi yer alıyor. Yani üretim açısından bir sınırı bulunuyor. Bu nedenle de her geçen gün bu paraya olan rağbet artıyor çünkü bulunması giderek zorlaşıyor ve daha küçük parçalara bölünüyor. Talep arz ilişkisi nedeniyle paraya artan talep ve az bulunur olması fiyatını da otomatik olarak artırmakta.

 Kripto paraların güvenliğinin temeli ise "blockchain" adı verilen bir teknolojiye dayanıyor. 

Blockchain nedir?

Kelime anlamı "blok zinciri" olan blockchain aslında bu anlamı karşılıyor. Teknolojik tanımını "şifrelenmiş işlem takibi sağlayan bir dağıtık veri tabanı" diye adlandırabiliriz. En çok bitcoin ile adı duyulan blockchain, aslında "veri" olan her yerde kullanılabilecek bir teknolojidir. Bitcoin'de bloklar kripto para alışverişine dair bilgileri barındırırken bir başka kullanım alanı olarak sağlık sektöründe hastaların en küçük tıbbi bilgilerini taşıyor olabilir. Bu sistem bloklar halinde ve dağıtık olarak kullanıldığı için takibi mümkün olmayacak bir hale geliyor. Sizden çıkan bilgi, karşı tarafa ulaşana ve kodlar eşleşip bu bilgi açığa çıkana kadar kimse tarafından erişilemiyor, yönetilemiyor veya yönlendirilemiyor.

 Kripto para birimlerinin devletler tarafından tehdit olarak algılanmasının nedeni ise kara para aklama, vergi kaçırma gibi illegal işler için çok rahat kullanılabilmesi. Bu paralar sanal defterlerde tutulduğu için ve bu defterler de bir bakıma bölünmüş şekilde milyonlarca kullanıcının bilgisayarında yer aldığı için merkezi bir otorite tarafından takip edilemezler. Bu da hükümetlerin önünü kapatan bir şey. Yine benzer nedenlerle bankalar ve sivil toplum örgütleri bu konuda hükümetlere baskı uygulamaya da devam ediyor.

 Yaşadığımız salgın sürecinde de güvenlik nedeni ile tercihlerimiz değişmekte, para sirkülasyonunu minimum seviyede tutmaktayız. Uzmanlar, kripto paraların toplam piyasa değerinin önümüzdeki yıllarda 1-2 trilyon dolara kadar çıkabileceğini tahmin etmekteler.

  Yeni yıl arifesinde tüm güzelliklerin sizlerle olması dileğimle, sağlıkla kalın…

 

Doç. Dr. Veclal GÜNDÜZ

Bahçeşehir Kıbrıs Üniversitesi

Bankacılık ve Finans Bölüm Başkanı

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Veclal Gündüz - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Ses Kıbrıs Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Ses Kıbrıs hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Ses Kıbrıs editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Ses Kıbrıs değil haberi geçen ajanstır.



Anket YDP'de başkan kim olmalı?